
Tarih Kültür Baş Editörlüğü
Anadolu ve Osmanlı Hafızası · 18 Kasım 2026
Tarihi Yarımada Vakfiyelerinde Kayıp Çeşmeler ve Su Medeniyeti
On yedinci yüzyıl şer’iyye sicilleri üzerinden İstanbul’un mahalle ölçeğindeki hayrat mimarisine yeni bir bakış.
İstanbul’un sokak dokusunu anlamanın en sahih yollarından biri, taş cephelerde sessizce duran kitabeleri vakıf kayıtlarıyla birlikte okumaktır. Son yıllarda yürüttüğümüz arşiv taramaları, yalnızca anıtsal meydan çeşmelerinin değil, mahalle aralarında komşuluk hukukunu besleyen küçük sebil ve su terazilerinin de kent hafızasının taşıyıcı sütunları olduğunu gösteriyor.
Bir çeşmenin akar durumda tutulması, Osmanlı şehir yönetiminde yalnızca teknik bir su mühendisliği meselesi değildi; vakfiyeye yazılan her satır, ustanın bakım ücretinden kışın buz çözme masrafına kadar sürdürülebilir bir toplumsal sözleşmeydi.
Bugün restorasyon kurullarımızın önündeki en önemli görev, yalnızca mermer aynataşını parlatmak değil, o yapıyı kentin yaşayan su ve yürüyüş rotalarına yeniden bağlamaktır.
Okur Yorumları (1)
Hocam Fatih ilçesindeki ara sokak çeşmelerinin dijital haritası için açık veri çalışması var mı? Çok kıymetli bir yazı olmuş.
Yazar Yanıtı (Tarih Kültür Baş Editörlüğü)
Teşekkür ederim Deniz Bey. Vakıflar envanteriyle eşleşen 42 çeşmenin koordinat dizinini önümüzdeki ay makalemizin eki olarak paylaşacağız.